Bạn kéo tấm ảnh vào ô tải lên và nhận về dòng chữ quen thuộc: tệp vượt quá dung lượng cho phép. Bạn đổi sang định dạng khác, ảnh nhẹ đi thật, nhưng chữ trong ảnh bỗng nhoè như bị phủ sương. Nguyên nhân gần như luôn là chọn sai định dạng chứ không phải máy ảnh hay màn hình có vấn đề.
Chọn đúng định dạng rồi thì phần còn lại rất nhẹ: bạn chỉ cần nén ảnh ngay trong trình duyệt cho vừa giới hạn tải lên. Nhưng trước hết, hãy nói rõ ba định dạng phổ biến nhất khác nhau ở chỗ nào.
Ba định dạng, ba thế mạnh khác hẳn nhau
JPEG sinh ra cho ảnh chụp. Nó nén theo kiểu mất dữ liệu, tức là vứt bớt những chi tiết mà mắt người ít để ý. Với ảnh phong cảnh hay chân dung, nơi màu chuyển dần và không có đường viền sắc, cách làm này cho tỷ lệ nén tuyệt vời mà mắt thường không nhận ra. Đổi lại, nó không lưu được nền trong suốt, và mỗi lần mở ra sửa rồi lưu lại là một lần chất lượng bị bào mòn thêm.
PNG nén không mất dữ liệu: ảnh lưu ra giống hệt bản gốc tới từng điểm ảnh. Nó mạnh nhất ở đúng chỗ JPEG yếu, gồm ảnh chụp màn hình có chữ, logo, biểu đồ, hình vẽ mảng màu phẳng và mọi thứ cần nền trong suốt. Nhưng đưa ảnh chụp vào PNG thì tệp phồng lên rất nhanh mà chẳng đẹp hơn chút nào.
WebP ra đời sau và làm được cả hai việc: có chế độ mất dữ liệu để thay JPEG, chế độ không mất dữ liệu để thay PNG, hỗ trợ nền trong suốt và lưu được ảnh động. Ở cùng mức chất lượng cảm nhận, tệp WebP thường nhẹ hơn khoảng một phần tư tới một phần ba.
Về hỗ trợ, mọi trình duyệt hiện hành đều đọc được WebP, kể cả Safari trên Mac và iPhone. Chỗ vướng nằm ngoài trình duyệt: vài phần mềm cũ và một phần form nộp hồ sơ vẫn chỉ nhận JPEG hoặc PNG. Nguyên tắc an toàn: ảnh đăng lên web thì WebP, ảnh nộp vào hệ thống bạn không kiểm soát thì JPEG hay PNG.
Nền trong suốt và ảnh động quyết định thay bạn
- Cần nền trong suốt (logo đặt lên nền màu, hình sản phẩm cắt nền, con dấu): JPEG bị loại ngay vì nó luôn tô nền thành màu đặc. Chọn PNG, hoặc WebP nếu nơi nhận đọc được.
- Cần ảnh động: PNG tĩnh không làm được, WebP làm được và nhẹ hơn GIF rất nhiều.
- Cần in ấn hoặc nộp hồ sơ: theo đúng định dạng bên nhận yêu cầu. Nhiều cổng nộp hồ sơ chỉ chấp nhận JPEG và giới hạn dung lượng rất chặt.
Ảnh chụp màn hình lưu JPEG, ảnh chụp lưu PNG
Đây là cặp lỗi phổ biến nhất và dễ sửa nhất. Ảnh chụp màn hình đầy chữ và đường viền sắc, trong khi JPEG xử lý chỗ tương phản đột ngột bằng cách rải quanh đó các gợn nhiễu rất nhỏ. Trên ảnh phong cảnh, không ai thấy. Trên dòng chữ đen nền trắng, mắt bắt được ngay: chữ viền xám lem nhem, đường kẻ bảng rung rung. Lưu bằng PNG là hết.
Chiều ngược lại tốn kém theo cách khác. Đưa ảnh chụp bằng điện thoại vào PNG, tệp có thể nặng gấp nhiều lần bản JPEG tương đương mà không ai nhìn ra khác biệt, vì PNG lưu chính xác từng điểm ảnh, kể cả nhiễu cảm biến vốn không mang thông tin gì.
"Chất lượng 80" thật ra làm gì
Thanh trượt chất lượng khi xuất JPEG hay WebP không phải thang phần trăm của độ nét, và không so sánh được giữa các phần mềm. Nó điều khiển mức mạnh tay khi bộ nén làm tròn chi tiết: số càng thấp, càng nhiều chi tiết nhỏ bị gộp lại, tệp càng nhẹ và gợn nhiễu càng dễ lộ ra.
- Khoảng 90 trở lên: gần như không phân biệt được với ảnh gốc, nhưng phần lớn dung lượng dùng để lưu chi tiết không ai nhìn thấy.
- Khoảng 75 tới 85: vùng hợp lý cho hầu hết ảnh chụp trên web, và đó là lý do mọi công cụ lấy 80 làm mặc định.
- Dưới 60: bắt đầu thấy rõ các mảng vuông ở nền trời, ở da mặt và vùng đổ bóng.
Chất lượng cũng không cộng dồn được. Lưu ảnh ở mức 80, mở ra sửa, lưu lại ở mức 80 lần nữa thì kết quả tệ hơn 80, vì lần nén sau làm việc trên phần đã hỏng của lần trước. Hãy luôn xuất từ bản gốc. Bài nén ảnh mà không làm giảm chất lượng nhìn thấy được nói kỹ hơn về cách chọn ngưỡng.
Lọt qua giới hạn dung lượng mà mắt không thấy khác
Khi một form chỉ cho tải tệp dưới một mức nhất định, phản xạ thường thấy là hạ chất lượng xuống thật thấp. Đó là nước đi cuối cùng chứ không phải nước đi đầu tiên.
- Giảm kích thước điểm ảnh trước. Ảnh điện thoại rộng vài nghìn điểm ảnh trong khi chỗ hiển thị chỉ cần một phần nhỏ như vậy. Thu chiều rộng xuống một nửa là dung lượng đã giảm mạnh.
- Đổi định dạng cho đúng nội dung. Ảnh chụp đang nằm trong PNG thì chỉ riêng việc chuyển sang JPEG hay WebP đã cắt phần lớn dung lượng.
- Cuối cùng mới hạ chất lượng, hạ từng bước tới khi vừa đủ thay vì kéo thẳng xuống đáy.
Ảnh đại diện nên lưu định dạng nào
Ảnh đại diện hiển thị nhỏ, thường bị cắt thành hình vuông hoặc hình tròn, và bị nền tảng nén lại lần nữa sau khi tải lên.
- Ảnh đại diện là ảnh chụp mặt người: JPEG chất lượng cao, hoặc WebP nếu nền tảng chấp nhận. Cạnh khoảng năm trăm tới một nghìn điểm ảnh là quá đủ.
- Ảnh đại diện là chữ cái, biểu tượng hoặc logo: PNG, để đường nét không nhoè và giữ được nền trong suốt.
Chưa có ảnh nào ưng ý thì bạn có thể tạo một ảnh đại diện từ tên hoặc chữ cái đầu rồi dùng luôn.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển JPEG sang PNG có làm ảnh nét lại không?
Không. Chi tiết đã mất trong lần nén JPEG đầu tiên thì không quay lại được. PNG chỉ lưu trung thực những gì còn sót, kèm một tệp nặng hơn.
WebP có làm giảm chất lượng ảnh không?
Tùy chế độ, vì WebP có cả chế độ mất dữ liệu và không mất dữ liệu. Ở chế độ mất dữ liệu, cùng một dung lượng nó thường cho ảnh nhìn khá hơn JPEG, nhất là ở vùng chuyển màu mượt.
Vì sao ảnh gửi qua ứng dụng nhắn tin bị xấu đi?
Phần lớn ứng dụng nhắn tin tự nén lại ảnh để tiết kiệm băng thông, thường kèm cả thu nhỏ kích thước. Muốn giữ nguyên chất lượng, hãy gửi ảnh dưới dạng tệp đính kèm.
Có nên dùng WebP cho mọi thứ không?
Cho nội dung hiển thị trên web thì gần như luôn nên. Với tệp nộp vào hệ thống của bên thứ ba, JPEG và PNG vẫn an toàn hơn vì phần mềm nào cũng đọc được.
Đã biết nên chọn định dạng nào, bước còn lại chỉ mất vài giây: kéo ảnh vào và nén xuống đúng dung lượng bạn cần, ảnh được xử lý ngay trên máy bạn.
